उत्तराखंड | उत्तराखंडच्या डोंगराळ भागात दिवसेंदिवस वाढत चाललेल्या मानव-वन्यजीव संघर्षावर आता कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) उपाय ठरणार आहे. पिथौरागढ जिल्ह्यात भालू आणि तेंदुए यांच्या वाढत्या वावरामुळे निर्माण झालेल्या भीतीच्या पार्श्वभूमीवर वन विभागाने AI-आधारित अत्याधुनिक उपकरणे बसवण्याचा निर्णय घेतला असून, पिथौरागढला ‘मॉडेल जिल्हा’ म्हणून निवडण्यात आले आहे.
वन विभागाच्या माहितीनुसार, ज्या गावांमध्ये आणि जंगलालगतच्या भागात भालू व तेंदुए वारंवार दिसून येतात, त्या ठिकाणी AI पॉवर्ड डिव्हाइस बसवण्यात येणार आहेत. या उपकरणांमध्ये सेन्सर, कॅमेरे आणि स्मार्ट अल्गोरिदम असतील. वन्यप्राण्यांची हालचाल ओळखताच ही यंत्रणा तात्काळ सक्रिय होईल.
👉 AI डिव्हाइस कसे काम करेल? या स्मार्ट यंत्रणेमुळे भालू किंवा तेंदुआ जवळ येताच डरावने आणि तीव्र आवाज निर्माण केले जातील. त्यामुळे प्राणी घाबरून त्या ठिकाणाहून माघार घेतील. जर प्राणी अधिक जवळ आला, तर यंत्रणेतून दुर्गंधीयुक्त स्प्रे फवारला जाईल, जो प्राण्यांना अजिबात सहन न होणारा असेल. विशेष म्हणजे, हा स्प्रे प्राण्यांसाठी अहिंसक आणि सुरक्षित असून केवळ त्यांना दूर पळवण्यासाठी वापरला जाणार आहे.
या AI प्रणालीद्वारे २४ तास रिअल-टाइम मॉनिटरिंग होणार असून, संशयास्पद हालचालींची माहिती थेट वन विभागाच्या नियंत्रण कक्षाला मिळणार आहे. त्यामुळे वन कर्मचाऱ्यांना वेळीच कारवाई करता येणार असून गावकरी आणि शेतकऱ्यांच्या सुरक्षेत मोठी मदत होणार आहे.
👉 मानव-वन्यजीव संघर्षावर प्रभावी उपाय उत्तराखंडच्या अनेक भागांत भालू व तेंदुए जंगलाबाहेर येऊन शेतीचे नुकसान करतात, तसेच नागरिकांवर हल्ल्याच्या घटना घडतात. या पार्श्वभूमीवर AI-आधारित तंत्रज्ञानामुळे मानवी जीवितहानी कमी होईल, शेतीचे संरक्षण होईल आणि वन्यजीवांनाही इजा न होता त्यांना जंगलात परत हुसकावता येईल, असा विश्वास वन विभागाने व्यक्त केला आहे.
यशस्वी ठरल्यास, ही योजना पुढील टप्प्यात इतर पर्वतीय जिल्हे आणि राज्यांमध्येही लागू करण्यात येणार आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने निसर्ग आणि मानव यांच्यातील समतोल राखण्याचा हा प्रयत्न पर्यावरण क्षेत्रात नवीन दिशा देणारा ठरेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
