गेल्या पाच वर्षांत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे जागतिक अर्थव्यवस्थेतील सर्वात वेगाने वाढणारे क्षेत्र म्हणून उदयास आले आहे. Stanford University च्या ‘AI Index Report 2025’ आणि CB Insights च्या ताज्या आकडेवारीनुसार 2020 ते 2024 दरम्यान एआय क्षेत्रातील जागतिक खासगी व सरकारी गुंतवणूक सुमारे 480% ने वाढून तब्बल 335 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचली आहे.
2020 मध्ये एआयमधील एकूण गुंतवणूक सुमारे 58 अब्ज डॉलर होती. अवघ्या चार वर्षांत या क्षेत्रात प्रचंड वाढ झाली असून, व्हेंचर कॅपिटल, प्रायव्हेट इक्विटी, कॉर्पोरेट संशोधन-विकास (R&D) आणि सरकारी निधी या सर्व घटकांचा यात समावेश आहे. विशेषतः 2023 आणि 2024 मध्ये जनरेटिव्ह एआय तंत्रज्ञानाच्या झपाट्याने वाढलेल्या वापरामुळे गुंतवणुकीचा वेग अचानक वाढला.
अमेरिका आणि चीन हे या क्षेत्रातील सर्वात मोठे गुंतवणूकदार देश ठरले आहेत. अमेरिका एआय संशोधन, स्टार्टअप्स आणि मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या माध्यमातून आघाडीवर आहे, तर चीनने सरकारी पाठबळ आणि तांत्रिक पायाभूत सुविधांच्या जोरावर मोठी झेप घेतली आहे. दरम्यान, भारत, युनायटेड किंगडम, जर्मनी आणि फ्रान्ससारखे देशही एआय परिसंस्थेत आपली उपस्थिती वेगाने मजबूत करत आहेत.
जनरेटिव्ह एआयच्या वाढीमुळे OpenAI, Anthropic, Google DeepMind आणि Microsoft यांसारख्या कंपन्यांमध्ये अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक करण्यात आली. या कंपन्यांच्या प्रगत एआय मॉडेल्समुळे उद्योग, आरोग्य, शिक्षण, संरक्षण, वित्तीय सेवा आणि उत्पादन क्षेत्रात मोठे परिवर्तन घडत आहे.
भारताच्या दृष्टीने पाहता, डिजिटल इंडिया उपक्रम, स्टार्टअप इंडिया, तसेच वाढती तंत्रज्ञान कौशल्ये यामुळे देश एआय क्षेत्रात महत्त्वाचा खेळाडू बनत आहे. भारतीय आयटी कंपन्या, स्टार्टअप्स आणि संशोधन संस्था एआय आधारित उपाय विकसित करत असून, सरकारी पातळीवरही धोरणात्मक पावले उचलली जात आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, पुढील दशकात एआय क्षेत्र जागतिक जीडीपीमध्ये मोठे योगदान देणार असून रोजगार निर्मिती, उत्पादकता वाढ आणि नवोन्मेषाला चालना देईल. मात्र यासोबत डेटा गोपनीयता, नैतिकता, सायबर सुरक्षा आणि नियमन यांसारख्या मुद्द्यांवरही गंभीर विचार करण्याची गरज आहे.
एकूणच, एआयमधील गुंतवणुकीतील ४८०% वाढ ही केवळ आर्थिक आकड्यांची उसळी नसून, ती जागतिक तांत्रिक क्रांतीची नांदी असल्याचे मानले जात आहे.
