नवी दिल्ली: आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्रात भारताने जागतिक नेतृत्वाची भूमिका मजबूत करण्यास सुरुवात केली आहे. गेल्या वर्षी पॅरिस येथे झालेल्या AI अॅक्शन समिटमध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ‘AI for All’चा मंत्र दिला होता. त्या घोषणेनंतर पुढील AI समिट भारतात आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला, ज्यामुळे भारताच्या तंत्रज्ञान धोरणाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळाल्याचे स्पष्ट झाले.
ग्लोबल साउथसाठी AI चे नेतृत्व
भारत केवळ विकसित देशांसाठी नव्हे, तर ग्लोबल साउथमधील देशांसाठीही AI तंत्रज्ञान सर्वसमावेशक आणि परवडणारे करण्यावर भर देत आहे. आरोग्य, शेती, शिक्षण, हवामान बदल आणि सार्वजनिक सेवा यांसारख्या क्षेत्रांत AI चा वापर करून समावेशक विकास साधण्याचा भारताचा प्रयत्न आहे.
AI डिप्लोमेसीचा नवा अध्याय
2023 मध्ये नवी दिल्ली येथे झालेल्या **G-20 समिट**दरम्यान रशिया–युक्रेन संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर ‘नवी दिल्ली घोषणा’वर सर्वसंमती मिळवण्यात भारताने यश मिळवले होते. त्याच धर्तीवर आता AI डिप्लोमेसीच्या माध्यमातून तंत्रज्ञान सहकार्याचे नवे समीकरण उभे करण्याचा भारताचा प्रयत्न आहे.
भारत AI क्षेत्रात नैतिकता, डेटा सुरक्षा, पारदर्शकता आणि मानवकेंद्री दृष्टिकोन यांना प्राधान्य देत आहे. ‘जबाबदार AI’ (Responsible AI) आणि ‘विश्वसनीय AI’ (Trustworthy AI) या संकल्पनांवर भारताने आंतरराष्ट्रीय मंचावर ठाम भूमिका मांडली आहे.
स्टार्टअप्स आणि नवोन्मेषाला चालना
देशातील स्टार्टअप इकोसिस्टम, डिजिटल इंडिया उपक्रम, आणि सेमीकंडक्टर व डेटा सेंटर्सवरील गुंतवणूक यामुळे भारत AI संशोधन आणि विकासाचे मोठे केंद्र बनत आहे. केंद्र सरकार विविध संशोधन संस्था, आयआयटी, आयआयएससी आणि खासगी क्षेत्रासोबत भागीदारी करत AI आधारित उपाययोजना विकसित करत आहे.
समावेशक विकासाचा केंद्रबिंदू
भारताचे उद्दिष्ट केवळ तांत्रिक प्रगती नसून सामाजिक न्याय आणि समावेशक विकास आहे. ग्रामीण भागात डिजिटल साक्षरता वाढवणे, स्थानिक भाषांमध्ये AI साधने उपलब्ध करणे आणि कौशल्य विकास कार्यक्रम राबवणे यावर विशेष भर दिला जात आहे.
आगामी AI समिट भारतासाठी केवळ तांत्रिक परिषद नसून, जागतिक स्तरावर नैतिक आणि सर्वसमावेशक AI व्यवस्थेचे नेतृत्व करण्याची मोठी संधी मानली जात आहे.
